“Pelet je skočio na 900 maraka, drva su po 150, a komšija kaže da se klimom grije za sitne pare.” Ovakve rečenice ovih dana se čuju u svakom haustoru. Problem je što se cijene energenata porede u različitim jedinicama: metar, tona, kvadrat, kilovat-sat. Da bismo ih uporedili pošteno, sve treba svesti na isto: koliko košta jedan kilovat-sat toplote koji zaista ugrije stan.
Metoda: od cijene do toplote
Računica ima tri koraka. Prvo, koliko energije ima u jedinici goriva. Drugo, koliko te energije peć ili kotao pretvori u toplotu (stepen iskorištenja). Treće, cijena podijeljena s tim brojem.
Tablice energetskih savjetnika iz regije navode da suho drvo, s oko 20 posto vlage, ima približno 4 kWh po kilogramu, a drvni pelet oko 5 kWh po kilogramu. Za pelet uzimamo opreznijih 4,8 kWh, jer kvalitet varira. Lignit i mrki ugalj iz bh. rudnika imaju, prema cjenovnicima rudnika, toplotnu moć do oko 12.000 do 13.500 kJ/kg, što je približno 3,3 do 3,7 kWh po kilogramu.
Za stepen iskorištenja uzeli smo realne vrijednosti: obična peć na drva i ugalj 60 do 75 posto, peć na pelet oko 90 posto. Tačni brojevi zavise od uređaja, ali za poređenje su dovoljni.
Drva: i dalje među jeftinijima, ali uz rad
Euronews je u novembru 2025. zabilježio cijene cijepane bukve do oko 140 do 160 KM po metru, a necijepanih metrica od 90 do 120 KM. Jedan prostorni metar cijepane bukve teži okvirno 450 do 500 kilograma, pa ima oko 1.800 do 2.000 kWh energije. U peći od toga stigne 1.100 do 1.500 kWh u prostoriju.
Rezultat: oko 0,10 do 0,14 KM po kilovat-satu toplote.
Skrivene stavke: cijepanje, slaganje, prostor za sušenje i čišćenje dimnjaka. Vlažno drvo, posječeno prošle zime, može imati duplo više vode i znatno manje toplote. Uz to, loženje drva i uglja u starim pećima veliki je izvor zimskog smoga u zeničkoj kotlini.
Pelet: udoban, ali ove jeseni skup
Portal Fokus je 9. septembra 2026. objavio da tona peleta u FBiH košta oko 650 KM, dok kod pojedinih preprodavača u većim gradovima dostiže i 900 KM. Tona peleta ima oko 4.800 kWh, a peć s 90 posto iskorištenja daje oko 4.300 kWh toplote.
Rezultat: od oko 0,15 KM (tona 650 KM) do 0,21 KM po kilovat-satu (tona 900 KM).
Ko je pelet kupio u proljeće, prošao je znatno bolje. Vlada FBiH je u septembru ograničila marže na pelet (do četiri posto u veleprodaji i osam u maloprodaji), ali ne i samu cijenu.
Ugalj: jeftin kilovat, skupa prašina
Cjenovnici rudnika lignita na sjeveru BiH navode cijene komadnog uglja i oraha od oko 165 do 190 KM po toni s PDV-om na rudniku. S prevozom do kuće cijena raste, pa se računa s oko 250 do 300 KM po toni, zavisno od udaljenosti. Ugalj iz srednjobosanskih rudnika ima drugačiju cijenu i kvalitet, pa provjerite kod prodavca toplotnu moć.
Rezultat: okvirno 0,09 do 0,15 KM po kilovat-satu toplote.
Ugalj je na papiru jeftin, ali ostavlja pepeo i šljaku, prlja prostor i daje najviše sumpornih i drugih zagađujućih materija.
Struja: grijalica, klima i toplotna pumpa
Kod struje razlika između uređaja je ogromna. Uz prosječnu cijenu od oko 0,20 KM po kWh, s mrežarinom i PDV-om, kako je računao portal 6yka u septembru 2026:
- Grijalica, TA peć, uljni radijator: svaki kWh struje daje jedan kWh toplote. Oko 0,20 KM po kWh toplote, najskuplje u ovom poređenju.
- Inverter klima (sezonski faktor oko 3): od jednog kWh struje dobije se oko tri kWh toplote. Oko 0,07 KM.
- Toplotna pumpa zrak-voda (sezonski faktor 3,5 do 4): oko 0,05 do 0,06 KM.
Klima i toplotna pumpa izvlače toplotu iz vanjskog zraka, pa im efikasnost pada kad temperature padnu duboko ispod nule. Zato su sezonski faktori niži od onih na naljepnici. Toplotna pumpa traži i ulaganje od nekoliko hiljada KM i radijatore ili podno grijanje. Pri grijanju strujom pazite i na blok-tarife EPBiH: veća potrošnja gura račun u skuplje blokove.
Grijanje Zenica: paušal ne zavisi od potrošnje
Na zvaničnom cjenovniku JP “Grijanje” Zenica za stambeni prostor bez kalorimetra stoji 2,88 KM po kvadratu mjesečno kod plaćanja kroz šest mjeseci, odnosno 1,44 KM kroz dvanaest mjeseci, bez PDV-a. Za stan od 60 kvadrata to je oko 1.037 KM bez PDV-a, odnosno oko 1.213 KM s PDV-om za sezonu. Korisnici s kalorimetrom plaćaju 113,23 KM po MWh bez PDV-a, odnosno oko 0,13 KM po kWh s PDV-om.
Paušal se plaća bez obzira na to da li je stan dobro izolovan ili radijatori stalno zatvoreni. Treba znati i da je sistem u tranziciji: Toplana Zenica, glavni dobavljač toplote, u stečaju je, a prema pisanju lokalnih medija početkom septembra nova cijena toplotne energije za ovu sezonu još nije bila utvrđena. Pratite odluke Grada prije nego što računate sezonu.
Šta to znači za stan od 60 kvadrata
Ako stan od 60 kvadrata u sezoni treba oko 7.200 kWh toplote (pretpostavka za relativno dobro izolovan stan iz analize portala 6yka), okvirni troškovi su:
- toplotna pumpa: 360 do 430 KM,
- inverter klima: oko 500 KM,
- ugalj: 650 do 1.080 KM,
- drva: 720 do 1.000 KM,
- pelet: 1.080 do 1.510 KM,
- Grijanje Zenica (paušal): oko 1.213 KM,
- električne grijalice: oko 1.440 KM.
Stariji stan s tankim zidovima može trebati i duplo više toplote, pa se razlike među energentima još više povećavaju.
Zaključak
Najjeftiniji kilovat-sat daju uređaji koji toplotu “pumpaju”, a ne proizvode, ali traže ulaganje. Drva i ugalj su jeftini u novcu, a skupi u radu i zraku koji udišemo. Pelet je ove jeseni pao na ispitu cijene. Prije kupovine izračunajte sami: cijena podijeljena s energijom i stepenom iskorištenja. Taj jedan razlomak vrijedi više od svih komšijskih savjeta.
